Ραψωδία λ’ - O ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΣ

Η μετάβαση του Οδυσσέα στον Κάτω Κόσμο, κατά τη διάρκεια του ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΟΔΥΣΣΕΙΑΣ, είναι ένας εύστοχος τρόπος για να περιγράψει ο Όμηρος:


α) Το γενεολογικό δένδρο και το οικογενειακό περιβάλλον προσώπων που γι’ αυτόν είχαν ιδιαίτερη σημασία.
β) Γεγονότα σύγχρονα, που όμως δεν μπορούσαν να μπουν στο κείμενο.
Βλέπουμε στιγμιότυπα της ζωής και του θανάτου άλλων συμπολεμιστών και, από τη μητέρα Αντίκλεια μαθαίνουμε τι έχει μεσολαβήσει στην ίδια την Ιθάκη, κατά τη διάρκεια της μακρόχρονης απουσίας του Οδυσσέα η οποία και θα παραταθεί ακόμα οκτώ χρόνια.
γ) Το ΜΕΛΛΟΝ του Οδυσσέα, των ΑΠΟΓΟΝΩΝ του και κυρίως για την ιστορική ανωμαλία ότι έχει θαφτεί μακριά από την πατρίδα του.​

‘’… εἰς Ἀίδαο δόμους, πρὶν μόρσιμον ἦμαρ ἐπέλθῃ·…’’
Οδύσσεια λ’ 175
…στου Άδη τα παλάτια, πριν απ’ τη μέρα πού ’γραψε για τον καθένα η μοίρα·…

‘’… Ἀλλ’ ἦ τοι τὸν κῆρες ἔβαν θανάτοιο φέρουσαι
εἰς Ἀίδαο δόμους· τοὶ δὲ ζωὴν ἐδάσαντο
…’’
Οδύσσεια ξ’ 207-208
Αλλά οι μοίρες τελικά τον πήραν με το θάνατο φέρνοντας
μες στου Άδη τα παλάτια· κι αυτά που είχε στη ζωή μοιράσανε
…​

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η οποιαδήποτε απόπειρα να τοποθετήσει κανείς τον Άδη και την είσοδό του επί του χάρτη, είναι πέραν της λογικής.

Όμως, τη χρονιά που αποφάσισα να προσεγγίσω την Ωγυγία της Καλυψούς στο Αρχιπέλαγος της Μάλτας, εκτός του νησιού Gozo και της Ggantija (μεγαλιθικό μνημείο στο Γκόζο), πρόσεξα, τόσο στον χάρτη όσο και επιτόπου, κάποια άλλα πράγματα άκρως συνταρακτικά:


1643714633188.png

Πορεία από την Κίρκη στον Κάτω Κόσμο και επιστροφή​

Αριστερά, στο νησί της Μάλτας υπάρχει στη βορειοδυτική χερσόνησο το τοπωνύμιο Cirkewwa !

Δεν είναι ούτε τσίρκο (πλην της Κίρκης, που είχε εξημερώσει κάτι λιοντάρια και λύκους), ούτε έχει σίγουρα τίποτα το κυκλικό εκεί, αλλά το λεξιλόγιο της Μάλτας έχει τη λέξη, η οποία σημαίνει ουρά ψαριού !

Είναι η Μάλτα σαν ψάρι και η χερσόνησος σαν την ουρά του και επίσης ο Τηλέγονος, ο γιός της Κίρκης, κατά την παράδοση και αντίθετα από το πνεύμα και γράμμα του Ομήρου, ότι σκότωσε τον πατέρα του Οδυσσέα με ψαροκόκκαλο!



Να κατοικούν η Κίρκη με την Καλυψώ τόσο κοντά και να μη γνωρίζονται;…

Είναι όμως ενδείξεις και οι δυό, της παρουσίας Μητριαρχικής Κοινωνίας στην Οδύσσεια !

… Που εκδηλώνονται με διαφορετικό τρόπο η κάθε μια, αλλά που έχουν σαν κοινό παρονομαστή την εξάρτηση των ανδρών από την εξουσία τους.


Πλήθος από Μεγαλιθικά Μνημεία στα νησιά αυτά και παντού ό,τι κάποτε βρέθηκε –και είναι τώρα στο Μουσείο- έχει σχέση με Μητριαρχική Κοινωνία.​
Υπάρχει όμως και κάτι διαφορετικό.​
Λίγες εκατοντάδες μέτρα από το εμπορικό λιμάνι της Βαλέττα, στο βάθος του κόλπου που μοιάζει με ποτάμι, υπάρχει το Hypogeum.​
…Ένας υπόγειος τεράστιος χώρος φτιαγμένος με αφαίρεση του υποκίτρινου πετρώματος, όπως μια μυρμηγκοφωλιά.​
Ο τρόπος αυτής της κατασκευής μαρτυρά και εδώ Μητριαρχική Κοινωνία – αντίστροφη λογική !​
Ο χώρος του Hypogeum είναι κενός και δεν μπορούν οι επιστήμονες να υποθέσουν, τι πραγματική χρήση είχε και αν ήταν ναός, τι είδους ναός ήταν !​

1643714908418.png

Εγώ πιστεύω ότι ήταν μια φυσική αναπαράσταση του μεταφυσικού Κάτω Κόσμου !!

Μάλιστα, ταξιδεύοντας με πλοίο στη Μάλτα, περνώντας πρώτα κοντά από το κάστρο του Σαιν Έλμο –μια παραφθορά της λέξης ‘Ερμής’, που κατοικεί σε μακτόστενους λόφους- θα κινηθούμε δίπλα στη Βαλέττα δεξιά μας, αφήνοντας αριστερά τις ηρωικές Μπιργκού και Σενκλέα, το κάστρο του Σαιν Άντζελο –γνωστά από την αντίσταση κατά των Τούρκων το 1565- και θα φτάσουμε τελικά στο εμπορικό λιμάνι της Μάλτας.

Ε, όλη αυτή η διαδρομή, μέσα σε αυτόν τον ‘πολυβενθή’ λιμένα, τα αρχαία χρόνια, όταν όλα γύρω-γύρω ήταν σκεπασμένα με ιτιές κλαίουσες, φιλύρες, ευκαλύπτους, ίσως και πλατάνια, που έβρεχαν τα φύλλα τους στο νερό της όχθης και των ρυακιών και δημιουργούσε η όλη εικόνα κάτι το απόκοσμο… Δημιουργούσε ακριβώς εκείνη την ατμόσφαιρα που αποκομίζουμε όλοι μας διαβάζοντας για τον Κάτω Κόσμο στην Οδύσσεια.


1643715545091.png

Η διαδρομή του πλοίου του Οδυσσέα στο λιμάνι της Βαλέττα πηγαίνοντας για τον Κάτω Κόσμο.​

Και κάτι ακόμα…

…Γύρω από το Hypogeum σήμερα υπάρχουν σπίτια.

…Βρίσκεται στην αστική περιοχή του λιμανιού και ανακαλύφτηκε όταν, λόγω οικοδομικών εργασιών, άνοιξε μια τρύπα στην οροφή του, όταν έφτασαν εκεί κάτω τα θεμέλια μιας πολυκατοικίας. Δεν υπάρχουν στοιχεία εκεί για αυτό που συναντάται αλλού, σε μεγαλιθικά μνημεία που υπάρχουν σε ανοικτές πεδιάδες:

Έχουν ανακαλυφτεί μικρές τρύπες, γύρω από τα Μεγαλιθικά μνημεία, μισού μέτρου, σκαμμένες πρόχειρα και μέσα στον πυθμένα τους κάποια απομεινάρια ίσως τελετουργίας –αφιερώματα !


Είμαι σίγουρος ότι –οι ντόπιοι έχουν άγνοια γιατί- έχουν δημιουργηθεί με σπαθί και χρησιμοποιήθηκαν ακριβώς με τον τρόπο που ο Οδυσσέας ενήργησε για να κατέβει στον Κάτω Κόσμο !


ΣΤΗ ΜΑΛΤΑ ΚΑΙ Η ΚΙΡΚΗ ΚΑΙ Ο ΥΠΟΘΕΤΙΚΟΣ ΑΔΗΣ;​

Είχα λοιπόν ολοκληρώσει τη μελέτη για τον πεζό στη ραψωδία ξ΄ και πριν φτάσω στο τέλος τα σχόλια της ραψωδίας π΄, του αντίστοιχου εκείνου βιβλίου, από Ομηρική διαίσθηση; ήρθε ο Ελπήνωρ στον ύπνο μου; ήταν η απορία του φίλου Μάκη Λυκούδη για τη χρήση του κουπιού στους Μυκηναϊκούς τάφους; Πάντως ξαναρίχνοντας μια ματιά στη συνάντηση του άταφου Ελπήνορα στον Κάτω Κόσμο με τον Οδυσσέα, αντίκρυσα με δέος το εξής:

«... «Ἐλπῆνορ, πῶς ἦλθες ὑπὸ ζόφον ἠερόεντα;
ἔφθης πεζὸς ἰὼν ἢ ἐγὼ σὺν νηῒ μελαίνῃ.» ...»
Οδύσσεια λ’ 57-58
... Ελπήνορα, πώς ήλθες (‘δώ) απ’ τη θολή τη δύση
(με) έφτασες πηγαίνοντας πεζός, παρά εγώ με το καράβι
...
Αυτό που διαβάσατε μόλις τώρα, φαίνεται να καταρρίπτει κάθε θεωρία που χρησιμοποιεί τον πεζό σαν επιχείρημα, αφού ο Κάτω Κόσμος δεν μπορεί να επικοινωνεί με νησί οδικά.​
Όμως η Κίρκη διαμένει στην Αία, δηλαδή Κίρκη+Αία=Cirkewwa:​
... γιατί γνωρίζω, ότι απ’ τα παλάτια τα εδώ του Άδη εξερχόμενος
νῆσον ἐς
Αἰαίην θε να πιάσεις με πλοίο πού ’ναι δυνατό·
όπου μετά ’σύ, βασιλιά, ζητώ να με θυμάσαι.
Μή μ’ ἄκλαυτον οπίσω ἄθαπτον πηγαίνοντας εγκκαταλείψεις
γυρίζοντας, μη κάποιο των θεῶν γίνω φαντασματάκι
,
...
Οδύσσεια λ’ 69-73​
Ρωτάει η μάνα Αντίκλεια τον Οδυσσέα:​
...“Τέκνο μου, πῶς ἦλθες κάτω απὸ την ομιχλώδη δύση
ενώ ’σαι ζωντανός; Που δύσκολο και τούτα να βλέπουν ζωντανοί,
μεσολαβούν διότι μεγάλοι ποταμοὶ και άσχημες ακτογραμμές.
Και πρώτα-πρώτα Ὠκεανὸς (=υπεμεγέθης), που δεν γίνεται να περάσεις

σαν βρίσκεσαι πεζός, αν κάποιος δεν διαθέτει ένα πλοίο απ’ τα καλά. ...
Οδύσσεια λ΄ 155-159​
...Διότι αυτή η πύλη του Κάτω Κόσμου βρίσκεται σε περιβρεχόμενο νησί.​

ἦ ἤδη τεθνᾶσι καὶ εἰν’ Ἀίδαο δόμοισιν»
Οδύσσεια ο' 350​

Το λιμάνι της Μάλτας μοιάζει με πλατύ ποτάμι:
«... Τὴν δὲ κατ’ Ὠκεανὸν ποταμὸν φέρε κῦμα ῥόοιο,
πρῶτα μὲν εἰρεσίῃ, μετέπειτα δὲ κάλλιμος οὖρος
.
...»
Οδύσσεια λ΄ 639-640
... Μες στον πλατύ τον ποταμό το τράβηξε το κύμα της παλίρροιας,
τραβώντας πρῶτα μὲν κουπιά, μετέπειτα δὲ ούριος καλός
. .
..

Αυτά όλα με ανάγκασαν, γνωρίζοντας ότι η Cirkewwa της Μάλτας ήταν η Αία (Ewwa) της Κίρκης, να αναζητήσω οδική επικοινωνία, το 2003 μεταξύ Κίρκης και Κάτω Κόσμου και να καταλήξω τελικά ότι ο άγνωστος Κάτω Κόσμος του Hypogeum και οι λάκκοι με τα αφιερώματα γύρω από τα Μεγαλιθικά Μνημεία της Μάλτας, ήταν πηγή έμπνευσης για τον Όμηρο ώστε να μπορεί να τοποθετηθεί ΚΑΙ ο Κάτω Κόσμος επί του χάρτη!

Να γιατί ο πεζός ισχύει πάντα στην Οδύσσεια για εναλλακτική, αν και δύσκολη, μετακίνηση στην Ομηρική Ιθάκη.
Να γιατί η Παλλική θα έχει για πάντα καλύτερη εφαρμογή του πεζού από τις θεωρίες της Λευκάδας.​
ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ των συναντήσεων στον Κάτω Κόσμο:
- Κιμμέριοι λ’ 14-19
- Ελπήνορας λ’ 51-83
- Μητέρα λ’ 84-87
- Τειρεσίας λ’ 89-151
- Μητέρα λ’ 152-224
- Προγονικές μορφές γυναικών λ’ 226-327
- ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ – ΦΑΙΗΚΕΣ λ’ 333-381
- ΑΝΔΡΕΣ, συμπολεμιστές λ’ 382-386
- Αγαμέμνων λ’ 387-466
- Αχιλλέας λ’ 467-540
- Αίας λ’ 543-565
- Μυθολογικές φυσιογνωμίες λ’ 566-600
- Ηρακλέας λ’ 601-627
Αποχώρηση από τον Κάτω Κόσμο λ’ 628-635
Μετάβαση στην Κίρκη λ’ 636-640

Παρατηρήσεις:

Στην αρχή της περιγραφής από τον Κάτω Κόσμο, λ’ 51-69, ήλθαν κοντά στο αίμα της θυσίας των αμνοεριφίων και ο σύντροφος Ελπήνορας και η μάνα Αντίκλεια και πολλοί άλλοι. Ο Οδυσσέας όμως δεν τους άφησε να πιούν αίμα πριν έλθει ο μάντις Τειρεσίας.

Το νόημα είναι ότι οι αξίες μπαίνουν σε σειρά προτεραιότητας.

Βέβαια, με τον Ελπήνορα μίλησαν πριν από όλους, αφού ακόμα είναι άταφος και δεν έχει απομακρυνθεί πολύ από τον κόσμο των ζωντανών.

Η παρουσία των προγονικών γυναικών πριν από τους άνδρες και πριν το διάλειμμα, όπου ο Οδυσσέας διακόπτει τις περιγραφές, ζητάει να πάνε για ύπνο και συνομιλεί με τους Φαίακες, σημαίνει ότι:

α) Η εποχή της Μητριαρχικής κοινωνίας προηγείται και

β) Οι Φαίακες τοποθετούνται μεταξύ Μητριαρχικής και Πατριαρχικής κοινωνίας !





 
Τελευταία επεξεργασία:
Νικόλαος Καμπάνης - Mentor

Νικόλαος Καμπάνης - Mentor

Μπλουζα Κάτω μέρος