The plateau of Kritonou
Η ΑΦΙΞΗ ΤΟΥ ΦΙΛΟΙΤΙΟΥ από τη Γη των Κεφαλλήνων στην Ιθάκη - THE ARRIVAL OF FILOITIOS from the Land of the Kefallinians to Ithaca..
Ο σεβαστικός κι αγαπημένος βουκόλος του Οδυσσέα, μεταφέρει βόδια ελεύθερης βοσκής και τροφαντά ερίφια κάθε μέρα από απέναντι για τα γλέντια των μνηστήρων. Έρχεται από τη Θηναία, όπου το δύσκολο πέρασμα προς την Ιθάκη, καθιστά την πεζή προσέγγιση προηγούμενων επισκεπτών αδιανόητη και έτσι πάντα στις ραψωδίες α’ (Μέντης, ηγέτης των Ταφίων), ξ’ (άγνωστος ζητιάνος Οδυσσέας), π’ (φιλοξενούμενος ζητιάνος Οδυσσέας) και π’ (πατέρας Οδυσσέας αγαπημένος), η άφιξή τους γίνεται με πλοίο και ναύτες.
Odysseus' respectful and beloved cowherd transports free-range oxen and plump goats every day from across for the suitors' feasts. He comes from Thenaea, where the difficult passage to Ithaca makes the overland approach of previous visitors inconceivable, and so, always in the rhapsodies a’ (Mentis, leader of the Taphians), ξ’ (unknown beggar Odysseus), π’ (welcomed beggar Odysseus), and π’ (Odysseus' beloved father), their arrival is made by ship and sailors.
βοῦν στεῖραν μνηστῆρσιν ἄγων καὶ πίονας αἶγας·
πορθμῆες δ᾽ ἄρα τούς γε διήγαγον, οἵ τε καὶ ἄλλους
ἀνθρώπους πέμπουσιν, ὅ τέ σφέας εἰσαφίκηται.
Καὶ τὰ μὲν εὖ κατέδησεν ὑπ᾽ αἰθούσῃ ἐριδούπῳ,
αὐτὸς δ᾽ αὖτ᾽ ἐρέεινε συβώτην ἄγχι παραστάς·
«Τίς δὴ ὅδε ξεῖνος νέον εἰλήλουθε, συβῶτα,
ἡμέτερον πρὸς δῶμα; Τέων δ᾽ ἐξ εὔχεται εἶναι
ἀνδρῶν; Ποῦ δέ νύ οἱ γενεὴ καὶ πατρὶς ἄρουρα;
Δύσμορος· ἦ τε ἔοικε δέμας βασιλῆι ἄνακτι·
ἀλλὰ θεοὶ δυόωσι πολυπλάγκτους ἀνθρώπους,
ὁππότε καὶ βασιλεῦσιν ἐπικλώσωνται ὀιζύν.»…»
Ομήρου Οδύσσεια, ραψωδία υ’ στίχοι 185-196
Νεοελληνική απόδοση:
... Σ’ αυτούς κι επήλθε τρίτος ο Φιλοίτιος, ο ομαδάρχης των ανδρών,
“βόδια ελεύθερης βοσκής” και αίγες τροφαντές φέρνοντας στους μνηστήρες·
που βέβαια τους πέρασαν βαρκάρηδες, που κι άλλους
στέλνουν ανθρώπους, που σ’ αυτούς έρχονται και ζητάνε.
Και αφενός αυτά τα έδεσε καλά κάτω από την αίθουσα τη θορυβώδη,
ο ίδιος δε μετά ερώτησε χοιροβοσκό στεκόμενος κοντά:
«Ποιος (είναι) τούτος ’δώ, χοιροβοσκέ, ο ξένος (που) ήλθε τώρα τελευταία
προς το παλάτι το δικό μας; Και καμαρώνει ότι είναι από ποια
φυλή; Και από που είν’ η γενιά του και η (εύφορη) η γη η πατρική;
Ο δυστυχής·... που και θυμίζει βασιλιά άρχοντα στη διάπλαση·
αλλ’ οι θεοί εξευτελίζουν ανθρώπους πολλαπλά κατατρεγμένους
οπότε και για βασιλείς τη δυστυχία τη σμιλεύουν». ...
Translation:
... To them came third Philotios, the leader of the men,
bringing “free-grazing oxen” and fat goats to the suitors;
which of course the boatmen passed, sending other
people as well, who came to them and requested.
And on the one hand he tied these well under the noisy hall,
and then he asked the swineherd standing nearby:
“Who is this here, swineherd, the stranger that has come recently
to our palace? And he boasts that he is from which
tribe? And from where is his lineage and his fertile paternal land?
The unfortunate one; ... who even resembles a royal ruler in appearance;
but the gods humiliate men who are many times tormented,
so that even for kings they shape misfortune.” ...
Odyssey, Rhapsody 20, lines 185-196
Εδώ, και επειδή τα βοσκοτόπια και οι στάνες του Φιλοίτιου ευρίσκονται στον ευρύτερο χώρο του ’’δύσκολου’’ περάσματος προς την Παλική, κάθε διερχόμενος προς την Ομηρική Ιθάκη, όχι μόνο θα καθίστατο ορατός, αλλά συνάμα και ευπρόσδεκτος φιλοξενούμενος της τελευταίας διανυκτέρευσης, όπου θα μάθαινε από τον Φιλόιτιο ότι υπάρχουν εντέλει και πορθμήες για να περάσει εύκολα χωρίς να γκρεμοτσακιστεί.
Here, because the pastures and sheepfolds of Filoitios are located in the broader area of the “difficult” passage to Paliki, anyone passing through to Homeric Ithaca would not only become visible, but at the same time also a welcome guest for the last overnight stay, where they would learn from Filoitios that there are ultimately ferries to cross easily without tumbling down a cliff.
Pastoral refuge
Έτσι, αυτός ο πιστός βουκόλος ερωτά για τον ξένο όλα τ’ άλλα πλην πεζού και ναυτών.
Τα περί Θηναίας εξάγονται εύκολα από όσα θα παραθέσουμε στη συνέχεια και θεωρούμε επί πλέον ότι οι εγκαταστάσεις του Φιλοίτιου οριοθετούνται στο ελεγχόμενο φαράγγι της Κριτονού με την πανέμορφη έξοδο προς τη θάλασσα, παρά προς τον Σωτήρα, όπου και το μέτωπο της παραλίας είναι τεράστιο και η πρόσβαση προς την υπόλοιπη Θηνιά απόκρημνη.
’Τρελά’’ κατσίκια είχε ο Φιλοίτιος και βόδια ελευθέρας βοσκής, με κίνδυνο όταν μετέφερε κάποια από αυτά, να κινδυνεύουν οι σχεδίες με ανατροπή ανά πάσα στιγμή. Οπότε, ούτε το στενό ανάμεσα στη σημερινή Ιθάκη και την Κεφαλλονιά προσφέρεται για καθημερινή μετάβαση, ούτε ο Σωτήρας, παρά μόνο η διαδρομή Κριτονού-Φυλακές στο Λιβάδι, όπου αν έπεφταν στη θάλασσα θα συνέχιζαν κολυμπώντας για πολύ λίγο και μετά περπατώντας κάτω από το νερό στα αβαθή.
Thus, this faithful shepherd inquires of the stranger about everything except the footpath and the sailors. The matters concerning Thenaea can be easily derived from what we will present below, and we further consider that the facilities of Philoitius are located in the controlled Kritonou gorge with its beautiful exit to the sea, rather than towards Sotiras, where the beach front is immense and access to the rest of Thnia is steep.
Philoitius had 'crazy' goats and free-ranging oxen, with the risk that when transporting any of them, the rafts could be overturned at any moment. Therefore, neither the strait between present-day Ithaca and Kefalonia is suitable for daily passage, nor Sotiras, only the Kritonou-Old prisons route to Livadi, where if they fell into the sea, they would swim for a very short distance and then walk underwater in the shallows.
«…Ἀλλ᾽ ἄγετε, μνηστῆρες, ἐπεὶ τόδε φαίνετ᾽ ἄεθλον,
οἵη νῦν οὐκ ἔστι γυνὴ κατ᾽ Ἀχαιίδα γαῖαν,
οὔτε Πύλου ἱερῆς οὔτ᾽ Ἄργεος οὔτε Μυκήνης·
οὔτ᾽ αὐτῆς Ἰθάκης οὔτ᾽ ἠπείροιο μελαίνης·
καὶ δ᾽ αὐτοὶ τό γε ἴστε· τί με χρὴ μητέρος αἴνου;…»
Οδύσσεια φ΄ 106-110
... Αλλά εμπρός, μνηστήρες, επειδή φαίνεται αυτός σπουδαίος άθλος,
τέτοια γυναίκα (άλλη) τώρα δεν είναι μες στη γη των Αχαιών,
ούτε σε Πύλο ιερή ούτε σε Άργος και Μυκήνες·
ούτε σ’ αυτή την ίδια την Ιθάκη ούτε στη μαύρη τη στεριά·
κι οι ίδιοι ασφαλώς γνωρίζετε αυτό· γιατί χρειάζεται σ’ εμέ μητέρα να παινέψω; ...
Translation:
... But come now, suitors, since this prize appears,
of what sort a woman there is now not in the Achaean land,
neither in sacred Pylos, nor in Argos, nor in Mycenae;
neither in this Ithaca itself nor in the mainland of the dark land;
and you yourselves know it: why should I heed my mother’s advice? ...
Ο Όμηρος εδώ τοποθετεί σκανδαλωδώς το ‘‘αἴνου’’ ακριβώς κάτω από το ‘‘ἠπείροιο μελαίνης’’… Μα ο Αίνος είναι η αιτία που η στεριά είναι μαύρη λόγω της Κεφαλληνιακής ελάτης!
Αυτές οι σκανδαλώδεις συμπτώσεις, έκαναν τον Νίκο Λιβαδά να φύγει μια ώρα αρχύτερα να πάει να συναντήσει τον Όμηρο για να τον ρωτήσει!!
Άλλη σύμπτωση είναι ο παραλληλισμός από τη μια δυτική Πύλος – ανατολικά Άργος και Μυκήνες, Ιθάκη δυτική – μαύρη στεριά ανατολική, δηλαδή ο κύριος κορμός της Κεφαλλονιάς.
Here Homer scandalously places the ‘‘αἴνου’’ directly under the ‘‘ἠπείροιο μελαίνης’’… But Ainos is the reason why the land is black because of the Cephalonian fir!
These scandalous coincidences made Nikos Livadas leave an hour earlier to go meet Homer to ask him!!
Another coincidence is the parallelism: on one side western Pylos – east Argos and Mycenae, western Ithaca – black eastern land, that is, the main trunk of Cephalonia.
Philotios. Relationship between Ithaca and the municipality of Cephalonia, as well as with the black mainland.
... Σ’ αυτούς κι επήλθε τρίτος ο Φιλοίτιος, ο ομαδάρχης των ανδρών,
“βόδια ελεύθερης βοσκής” και αίγες τροφαντές φέρνοντας στους μνηστήρες·
που βέβαια τους πέρασαν βαρκάρηδες, που κι άλλους
στέλνουν ανθρώπους, που σ’ αυτούς έρχονται και ζητάνε. ...
Οδύσσεια υ΄ 185-188
... To them came third Philotios, the leader of the men,
bringing “free-grazing oxen” and fat goats to the suitors;
which of course the boatmen passed, sending other
people as well, who came to them and requested. ...
Δεν ζητάμε πολλά!...
... Θέλουμε κάποια Ιθάκη κοντά σε μέρη με βόδια ελεύθερης βοσκής και εφαπτόμενη με βράχια για κατσίκια εξαιρετικής ποικιλίας, το οποίο μέρος να έχει σημείο απ’ όπου βαρκούλες ή σχεδίες να μεταφέρουν σε αυτήν την Ιθάκη τα παραπάνω κτηνοτροφικά προϊόντα.
Γνώρισα έναν καταπληκτικό Κεφαλλονίτη εκεί σε ένα κτήμα με ελιές 5000 χρόνων(!!), που παρ’ όλο ότι δεν με πιστεύει, και συμπόσια διοργανώνει για την Ομηρική Ιθάκη και, ας μη θέλει, εγώ Φιλοίτιο τον λέω.
We don't ask for much!...
... We want an Ithaca close to places with free-range oxen and adjacent to rocks for goats of exceptional variety, a place that has a spot from which small boats or rafts can transport these livestock products to this Ithaca.
I met an amazing Kefalonian there at an estate with 5,000-year-old olive trees (!!), who, even though he doesn't believe me, organizes feasts for Homeric Ithaca, and whether he wants it or not, I call him Filotio.
Δεν είναι τρεις, αλλά μια ελιά που έχει ανοίξει στα τρία!
It is not three, but an olive tree that has split into three!
SYMPOSIUM on HOMERIC ITHACA, August 23, 24, 25, 2002, KRITONOU, Kefalonia:
Περιγράφει ο Φιλοίτιος πως έγινε βουκόλος και πως τον έστειλε ο Οδυσσέας γι' αυτή τη δουλειά απέναντι στον δήμο Κεφαλλήνων:
Philotios describes how he became a herdsman and how Odysseus sent him for this task to the municipality of the Cephalonians:
ὤ μοι ἔπειτ᾽ Ὀδυσῆος ἀμύμονος, ὅς μ᾽ ἐπὶ βουσὶν
εἷσ᾽ ἔτι τυτθὸν ἐόντα Κεφαλλήνων ἐνὶ δήμῳ….»
Οδύσσεια υ΄ 208-210
... Αν όμως ήδη πέθανε και είν’ στου Άδη τα παλάτια,
ωιμέ πόσο αξιόλογος για ’με ο Οδυσσεύς, που ’μένα για τα βόδια
έστειλε τόσο δα μικρό στο δήμο Κεφαλλήνων. ...
Translation:
... But if he has already died and is in the house of Hades,
Oh, then to me, Odysseus the blameless, who set me over the cattle
while I was still young, in the municipality of the Cephalonians. ...
Αντίθετα με το άστυ, που είναι η πόλη, δήμος είναι όλη η περιφέρεια γύρω από το άστυ.
Παλιά με τον ‘‘Καποδίστρια’’, το νόμο για τις συνενώσεις χωριών, είχε προκύψει κάτι σαν αυτόν τον δήμο της Ομηρικής εποχής, όπου από τη μια δυτικά ο δήμος Παλικής και απέναντι στον κύριο κορμό της Κεφαλλονιάς ο δήμος Αργοστολίου που περιελάμβανε τη Θηναία. Το ίδιο έχει γίνει πάλι εδώ και λίγους μήνες.
Το ‘‘Κεφαλλήνων ἐνὶ δήμῳ’’, προσδιορίζει ότι τα βόδια ο Φιλοίτιος τα έβοσκε εκεί που ήταν περιοχές Κεφαλλήνων, δηλαδή στον κύριο κορμό της Κεφαλλονιάς.
Ο Όμηρος μας αποκαλύπτει έτσι, ότι το νησί ποτέ δεν λεγόταν Σάμη, αλλά Γη των Κεφαλλήνων, ειδικά το ηπειρωτικό του μέρος.
Unlike the city, which is the town itself, a municipality covers the entire surrounding region around the city.
In the past, under the 'Kapodistrias' reform, the law for the merging of villages, something like this Homeric-era municipality had emerged, where on the one side to the west was the municipality of Paliki and opposite the main body of Kefalonia was the municipality of Argostoli, which included Thynaea. The same has happened again in recent years.
The phrase 'Κεφαλλήνων ἐνὶ δήμῳ' indicates that the Philotian grazed his oxen in areas that were part of the Kefallenians, that is, in the main body of Kefalonia.
Homer thus reveals to us that the island was never called Sami, but rather the Land of the Kefallenians, especially its mainland part.
πόλλ᾽ ἐπιδινεῖται· μάλα μὲν κακὸν υἷος ἐόντος
ἄλλων δῆμον ἱκέσθαι ἰόντ᾽ αὐτῇσι βόεσσιν,
ἄνδρας ἐς ἀλλοδαπούς· τὸ δὲ ῥίγιον, αὖθι μένοντα
βουσὶν ἐπ᾽ ἀλλοτρίῃσι καθήμενον ἄλγεα πάσχειν …»
Οδύσσεια υ΄ 217-221
... Τότε για ’με ένας καημός μέσα στα φυλλοκάρδια
πολύ ανανταριάζει· χειρότερο που ζει ο γιος
σε άλλες πολιτείες να φτάσω με τα βόδια πηγαίνοντας σ’αυτούς,
σε ξένους άνδρες· που αυτό όμως το τρέμω, εδώ να απομείνω
με βόδια γι’ αλλότριους σκοπούς καθήμενος (εδώ) να υποφέρω. ...
Για τον Φιλοίτιο είναι εύκολο, εκεί στη Γη των Κεφαλλήνων, να δραπετεύσει, μαζί με τα κοπάδια, σε άλλους Κεφαλλονίτες ηγεμόνες, βασιλείς, μεγαλοβοσκούς.
For Philoetius, it is easy there in the land of the Cephallenians to escape, along with the herds, to other Cephallenian rulers, kings, great shepherds.
… Κι ο νους μου συχνά κάνει
μια σκέψη μέσα μου κακή, να πάρω τα γελάδια,
αν κι είναι ο γιος του στη ζωή, κι αλλού να πάω στα ξένα,
και μια άλλη πιο χειρότερη, να μείνω εδώ για πάντα,
τα ξένα βόδια να φυλώ με σπλάχνα μαραμένα. ...
Translation:
… And my mind often has
a bad thought within me, to take the cattle,
even though his son is alive, and go elsewhere to foreign lands,
and another, even worse, to stay here forever,
guarding foreign oxen with withered guts. ...
«… νῦν δ’ αἰνῶς δείδοικα κατὰ φρένα, μὴ τάχα πάντες
ἐνθάδ’ ἐπέλθωσιν Ἰθακήσιοι, ἀγγελίας δὲ
πάντῃ ἐποτρύνωσι Κεφαλλήνων πολίεσσιν.’’ …»
Οδύσσεια ω΄ 353-355
…Όμως φοβάμαι τώρα φανερά, μήπως αμέσως όλοι
εδώ επέλθουν Ιθακήσιοι (επιτεθούν), και με μηνύματα
όλες των Κεφαλλήνων τις πόλεις ξεσηκώσουν’’ …
Translation:
‘… But now I am terribly afraid in my mind, lest suddenly all
the Ithacans come here, and with messages‘
all the cities of the Kefallinians rise up’...
Έχουν πια σκοτωθεί οι μνηστήρες, και ο Λαέρτης, με σωφροσύνη σκεφτόμενος, φοβάται μήπως πάνε οι Ιθακήσιοι να ξεσηκώσουν τις πόλεις των Κεφαλλήνων, εκεί κοντά, για να πάρουν εκδίκηση. Δεύτερη καθοδηγητική σύμπτωση: Το ‘‘αἰνῶς’’ βρίσκεται σε γειτονικό στίχο με τις ‘‘Κεφαλλήνων πολίεσσιν’’… Όπως ο Αίνος, το βουνό, είναι κοντά στις πολιτείες των Κεφαλλονιτών, Αργοστόλι και Σάμη.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Όσο κι αν ψάξει κανείς για άλλη Ομηρική Ιθάκη που να ταιριάζει τόσο πολύ με τη στεριά της γης των Κεφαλλήνων και όσα άλλα περιγράψαμε λίγο πριν, δεν θα βρει καμιά άλλη υποψήφια να μοιάζει τόσο πολύ με αυτά που περιγράφει ο Όμηρος, εκτός από μια, την Παλική της Κεφαλλονιάς !
Από τις φωτογραφίες μάλιστα που λάβαμε κατά τη διάρκεια αρκετών ‘‘Ομηρικών εξερευνήσεων’’, ίσως παρακινηθεί ο αναγνώστης να επισκεφθεί κάποτε το τοπίο και να ‘‘αντέξει’’ την υπέροχη διαδρομή των 1.500 μέτρων στο σκεπαστό φαράγγι της Κριτονού Θηναίας Κεφαλληνίας μέχρι τη θάλασσα, ακολουθώντας τις οπλές των βοδιών και τα χνάρια του Φιλοίτιου.
Φτάνοντας δε στην παραλία θα προβληματιστεί αν οι πορθμήες έφερναν τους ταξιδιώτες δεξιά προς τις παλιές φυλακές ή κατευθείαν μπροστά προς το Λιβάδι, κάτω από τον Κρίκελλο.
The suitors have already been killed, and Laertes, thinking prudently, fears that the Ithacans might incite the cities of the Cephalonians nearby to seek revenge. Second guiding coincidence: the word ‘‘αἰνῶς - φανερά ’’ appears in the verse adjacent to ‘‘Κεφαλλήνων πολίεσσιν - the cities of the Cephalonians’’… Just as Ainos, the mountain, is near the cities of the Cephalonians, Argostoli and Sami.
CONCLUSION: No matter how much one searches for another Homeric Ithaca that matches so closely the land of the Cephalonian mainland and all the other aspects we described just before, no other candidate will resemble so closely what Homer describes, except for one, the Paliki of Cephalonia!
From the photos we received during several 'Homeric explorations,' the reader may even be encouraged to visit the landscape someday and 'endure' the magnificent 1,500-meter trek through the covered gorge of Kritonou Thenaia in Cephalonia down to the sea, following the hooves of the oxen and the tracks of Philoetius.
Upon reaching the beach, one will wonder whether the ferries brought the travelers to the right towards the old prisons or straight ahead to Livadi, under Krikello.
Η αρχή του φαραγγιού της Κριτονού - The beginning of the Kritonou Gorge
Κατεβαίνοντας από την Κριτονού στην παραλία για να περάσουμε απέναντι όπως με τους πορθμήες ο Φιλοίτιος.
Descending from Kritonou to the beach to cross over as the ferrymen of Philoetios did.
Αν εσείς σε μια εκδρομή συναντήσετε κάτι μεταφυσικό, θα καθίσετε να το φωτογραφίσετε; ή θα το βάλετε στα πόδια; Κάπου πριν από το τέλος του φαραγγιού, αφού είχαμε προσπεράσει ήδη ένα Golf που κάποτε είχε πέσει στον γκρεμό, αλλά ευτυχώς η ΕΜΑΚ τότε τους είχε βρει ζωντανούς, συναντήσαμε δεξιά μας στα βράχια μια τεράστια μορφή Κύκλωπα!
If you encounter something supernatural on a trip, will you sit down to photograph it, or will you run away? Somewhere before the end of the gorge, after we had already passed a Golf that had once fallen off the cliff, but fortunately the EMAK team had found them alive at the time, we encountered to our right on the rocks a huge Cyclops figure!
ΚΥΚΛΩΨ: «...θαῦμα τέτυκτο πελώριον, ...ἐώκειν ...ῥίῳ ὑλήεντι ὑψηλῶν ὀρέων, ...» Οδύσσεια ι΄ 190,191,192
« ...πορθμῆες δ᾽ ἄρα τούς γε διήγαγον, οἵ τε καὶ ἄλλους ἀνθρώπους πέμπουσιν, ὅ τέ σφέας εἰσαφίκηται. ...»
... που βέβαια τους πέρασαν βαρκάρηδες, που κι άλλους στέλνουν ανθρώπους, που σ’ αυτούς έρχονται και ζητάνε.
... which of course the boatmen passed, sending other people as well, who came to them and requested.
Ο κοίλος γιαλός της πόλης της Ιθάκης του Ομήρου, στην τοποθεσία Βάλτος Λιβαδιού
The hollow shore of the city of Ithaca of Homer, at the location Valtos Livadiou (marsh)
Το τρίτο μεγαλύτερο φυσικό λιμάνι της Μεσογείου: Ο κόλπος του Λιβαδιού στην Κεφαλλονιά ή ‘‘πολυβενθής λιμένας της Ιθάκης’’
The third largest natural harbor of the Mediterranean: The Gulf of Livadi in Kefalonia or "The extensive (multibayed) harbor of Ithaca"
